Beslenme (Canlıların Ortak Özellikleri)

Canlıların çeşitli ihtiyaçlarını karşılamak için vücutlarına besin maddesi almasına beslenme denir. Beslenme canlıların ortak özellikleri arasındadır.

Büyümek,  gelişmek, zarar gören doku ve organları tamir etmek ve en önemlisi enerji elde etmek için bütün canlılar beslenmek zorundadır. Besin yoluyla alınan maddeler enerji verici olarak, yapıcı onarıcı olarak ya da düzenleyici olarak kullanılabilir.

Örneğin bir besin molekülü solunum reaksiyonlarına girerse enerji elde etmek amacıyla kullanılmış olur. Bunun yerine hormon üretiminde kullanılırsa düzenleyici rol üstlenmiş olur. Hücrenin yapısına katılırsa da yapıcı görevi yerine getirir.

İlgili yazı: Hücresel yapı (canlıların ortak özellikleri)

Canlılar Neden Beslenir?

Yukarıda bütün canlıların beslendiğini söyledik. Peki canlılar neden beslenir?

Canlıların beslenmesinin en önemli nedeni enerji temin etmektir. Güneş ışığıyla bitkiler tarafından alınan enerji besin moleküllerinin yapısına hapsedilir. Böylece ışık enerjisi kimyasal enerjiye dönüştürülmüş olur. Canlıların besinleri tüketince bu enerjiyi vücutlarına alırlar.

Besinlerin yapısındaki enerjinin kullanılabilmesi için solunum reaksiyonlarına ihtiyaç duyulur. Canlılar kabiliyetlerine göre oksijenli ya da oksijensiz solunum yaparak besinde hapsolan enerjiyi ATP molekülü şeklinde üretir. Bu enerji molekülü hücre içerisindeki hemen hemen bütün faaliyetlerde enerji kaynağı olarak kullanılır.

Bu mekanizma her hücrede vardır. Zaten beslenme derken biz hücrelerin beslenmesinden bahsederiz. Bizim tükettiğimiz besinler de sindirimden sonra kan ile hücrelere dağılır. Besin hücreler tarafından kullanılır.

Oksijenli solunum mekanizması şu şekildedir: C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + ATP molekülleri. Buradan gördüğünüz üzere besinin oksijenle yanmasıyla enerji elde edilmektedir.

Canlılar neden beslenir sorusunun başka cevapları da vardır. Canlılar aldıkları bütün besinleri enerji elde etmek için kullanmazlar. Bazen de alınan besinler çeşitli gerekli moleküllerinin üretiminde yapı taşı olarak kullanılır. Bunların en temel olanları metabolik faaliyetlerde kullanılan enzimlerdir.

Yine hormonların üretilmesi, yıpranan doku ve organların yerine yenisinin üretilmesi gibi durumlarda çeşitli besin maddelerine ihtiyaç duyulur.

Ototrof ve Heterotrof Canlılar

Bütün canlıların neden beslendiğini yukarıda anlattık. Son olarak şunu söylemek durumundayız. Canlılar beslenme açısından ototrof veya heterotrof olarak temelde ikiye ayrılırlar. Bunlardan ototrof canlılar kendi besinlerini kendileri üretilirler. Heterotrof canlılar ise tüketicidirler. Yani besinlerini başka canlıları tüketerek temin ederler.

Ototrof canlı denince aklımıza ilk olarak yeşil bitkiler gelmelidir. Çünkü bu canlılar kendi besinlerini kendileri ürettiği gibi birçok canlı için de besin kaynağı olurlar. Bitkiler dışında algler, bazı bakteriler, bazı protistalar gibi canlılar da ototrof sınıfındadır. Ancak besin ağı düşünüldüğünde bizler tüketici olarak çoğunlukla bitkilerden alınan besini kullanılırız.

Heterotrof canlılar tüketici canlılardır. Hayvanlar ve mantarlar gibi canlılar tüketicidir. Örneğin biz insanlar hayvanlar aleminde yer alırız. Tüketici canlılarız. Ya üretici olan bitkileri tüketiriz. Ya da üreticileri tüketen otçulları tüketiriz. Şunu da unutmamak gerekir. Üretici canlılar besinleri kendileri için üretir. Ancak onları yiyen tüketiciler onların ürettiği besinlerden de faydalanır.

Son olarak hem ototrof hem de heterotrof olan canlılar da vardır. Ancak bu canlıların sayısı nispeten daha azdır. Örneğin böcekçil bitki hem fotosentezle besin üretir. Hem de böcek yiyerek böcekten azotlu bileşik elde eder.

Yorum YAZIN

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

1 × 5 =