Bileşik Nedir?

İlk okulda fen, lisede kimya dersinde karşımıza çıkan önemli kavramlardan biri de bileşik kavramıdır. Bu yazıda bileşik nedir sorusuna cevap arayacak ve bileşiklerle ilgili bilmemiz gereken önemli bilgileri vereceğiz.

En az iki farklı elementin bağ kurarak bir araya gelmesiyle oluşan yapıya kimyada bileşik denir.

Bileşiklerde bir araya gelen elementler belli bir oranla birleşirler. Bu nedenle bileşikler rastgele oluşmuş yapılar değildir. Her bileşiğin taşıdığı kendine özgü bazı özellikler bulunmaktadır.

Bileşikler oluştukları elementlerin özelliklerini taşımazlar. Bu konuda en bilindik örnek su bileşiğidir. Bildiğimiz gibi su 2 hidrojen ve 1 hidrojen atomundan (H2O) oluşmuştur. Hidrojen yanıcı, oksijen ise yakıcıdır. İkisinin bir araya gelmesiyle oluşan su ise söndürücü özellik gösterir.

Atomlar bir araya gelerek bileşiği oluşturduğu için eğer atom ve elementlerle ilgili temel bilginiz yoksa atom nedir ve element nedir yazılarını mutlaka okumanızı öneririz. Çok faydasını görürsünüz.

Bileşik Özellikleri

Aşağıda mutlaka ama mutlaka bilmemiz gereken bileşik özellikleri maddeler halinde sıralanmıştır.

  • Bir bileşiğin oluşması için en az iki farklı atoma ihtiyaç vardır.
  • Bileşikler saf maddelerdir.
  • Bileşikler formüllerle gösterilir. Bileşik formülleri sayesinde onları birbirinden ayırt ederiz.
  • Bileşikler kendisini oluşturan elementin özelliklerini göstermezler.
  • Elementler belli bir oranda birleşerek bileşikleri meydana getirir.
  • Bileşikler fiziksel yollarla bileşenlerine ayrılmazlar ama kimyasal yollarla ayrılırlar.
  • Bir bileşiğin oluşması için atomların bir araya gelerek bağ yapması gerekir.
  • İki bileşiğin tepkimeye girmesiyle başka bileşikler ortaya çıkar.
  • Bütün bileşiklerin kendilerine özel donma ve kaynama sıcaklıkları bulunur.

Fen bilgisi açısından atom, element, bileşik, kök gibi kavramlara kimyasal tür denir. Bu kavramları sınıflandırabilmek ve birbirinden ayırabilmek çok önemlidir.

Bileşik Örnekleri

Tabiatta çevremizde birçok bileşik örneği görebiliriz. Yukarıda belirttiğimiz gibi bileşik denince ilk aklımıza gelen örnek sudur. Suyu element zanneden öğrenciler vardır. Ancak su bir element değil bileşiktir.

Bileşiklerin büyük bir bölümü organik bileşikler dediğimiz içerisinde karbon bulunan bileşiklerdir. Bunun dışında organik olmayan (anorganik ya da inorganik) bileşikler de mevcuttur.

  • CH4 (Metan)
  • C2H6 (Etan)
  • C3H8 (Propan)
  • C2H4 (Eten)
  • C2H2 (Etin)
  • CCI4 (Karbon tetraklorür)
  • C2H5OH (Etil alkol)
  • C6H12O6 (Glikoz)

Gibi bileşikler organik bileşiklere örnek olarak gösterebilir.

  • H2O (Su)
  • CO(Karbondioksit)
  • HCI (Hidroklorik asit)
  • HNO3 (Nitrik asit)
  • NH3 (Amonyak)
  • NaCl (Sodyum klorür)
  • KCI (Potasyum klorür)
  • SO3 (Kükürt trioksit)

Gibi bileşikler de anorganik bileşiklere örnek olarak gösterebilir.

CO2 örneğinde görüldüğü gibi içerisinde karbon olan her bileşik organik değildir.

Bileşiklerin Sınıflandırılması

Bileşik nedir öğrendikten sonra kimyada bileşikleri sınıflandırabilmek de önemlidir. Bileşikleri farklı açılardan ele alarak sınıflandırabiliriz.

Örneğin yukarıda yaptığımız şekilde sınıflandırabiliriz:

  1. Organik bileşikler
  2. Anorganik bileşikler

Bileşikleri içerdikleri element gruplarına göre de sınıflandırabiliriz:

  1. Metal ametal bileşikleri
  2. Metal kök bileşikleri
  3. Ametal ametal bileşikleri

Ya da bazı temel özelliklere göre de sınıflandırma yapmak mümkündür:

  1. Asitler
  2. Bazlar
  3. Oksitler
  4. Tuzlar

Bileşiklerin Adlandırılması (İsimlendirilmesi)

Bileşik formüllerini bilmek veya onları adlandırabilmek bize kimya dilini konuşma imkanı sağlar. Üniversite sınavlarında dahi bileşiklerin isimlerinden sorular gelebilmektedir.

Bütün bileşik formüllerini isimleriyle bilmeye imkan yoktur. Ancak en önemli bileşiklerle birlikte bileşik adlandırma ilkelerini bilirsek çoğu sorunuzu çözmüş oluruz.

Bileşiklerin adlandırılması şöyle yapılır:

Metal – ametal bileşikleri: Metal adı + ametal adı + ür eki getirilir. Örneğin NaCI sodyum klorür olarak adlandırılır. Burada oksijeni istisna tutabiliriz. Metal oksijen bileşiklerinde, metal ismi + oksit şeklinde okunur. CaO bileşiği kalsiyum oksit şeklinde okunur.

Farklı değerlik alabilen metallerin ametaller ile yaptıkları bileşiklerinde ametalin aldığı değerlik parantez içerisinde Roma rakamıyla belirtilir. Bu konuda en yaygın örnek demir elementinin oksijenle yaptığı bileşiklerdir. Örneğin FeO demir (II) oksit, Fe2Ove demir (III) oksit şeklinde adlandırılır.

Metal – kök bileşikleri: Metal adı + kök adı şeklinde adlandırma yapılacaktır. Örnek vermek gerekirse K2SO4 potasyum sülfat şeklinde adlandırılır.

Ametal – ametal bileşikleri: Birinci ametalin atom sayısı + birinci ametalin adı + ikinci ametalin atom sayısı + ikinci ametal adı şeklinde adlandırma yapılır. Size karmaşık gelebilir ancak birkaç örnekle ne kadar kolay olduğunu görürsünüz.

Örneğin CO2 karbondioksit, CO karbon monoksit, N2O5 diazot pentaoksit şeklinde isimlendirme yapılır. Birinci metal bir taneyse mono ismi söylenmez ancak ikinci ametalde söylenir.

Yorum YAZIN

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

14 − three =